De verkiezing Agrarisch Ondernemer wordt georganiseerd door Misset Uitgeverij – uitgever van de vaktijdschriften en websites: Boerderij, Groenten & Fruit, Pluimveehouderij en Trekker – en wordt mogelijk gemaakt door ABN AMRO en Hardeman Veenendaal.

Innovatie als antwoord op uitdagingen

Innovatie is het beste antwoord op de vele uitdagingen waar agrarisch ondernemers voor staan. Dat schrijft ABN AMRO in de sectorprognoses 2020-’21 voor de land- en tuinbouw. Onzekerheid over de toekomst zet een rem op de investeringen in de land- en tuinbouw.

ABN AMRO schetst in de sectorprognoses de ontwikkelingen waar agrarisch ondernemers in 2020 en de jaren daarna mee te maken krijgen. Deze verschillen per sector. Zo is de glastuinbouw vooral actief met initiatieven die erop gericht zijn het
energieverbruik terug te dringen. Belangrijke ambitie voor deze sector is om in 2040
klimaatneutraal te zijn.
De agrarische sector krijgt te maken met beperkte groeimogelijkheden als gevolg van de stikstofmaatregelen, zo voorziet ABN AMRO. De rundveestapel is sinds 2016 al met 12% gekrompen als gevolg van efficiëntere melkproductie en de introductie van fosfaatrechten. De komende jaren legt de stikstofproblematiek verdere druk op de
rundveestapel en daarmee op de melkproductie. Voor dit jaar valt de daling naar verwachting mee, aangezien de stikstofmaatregelen nog niet volledig zijn uitgekristalliseerd. Voor 2020 verwacht ABN AMRO een stabilisatie van de melkaanvoer, voor 2021 een krimp van 2%.

Stoppersregeling in varkenssector
De varkensstapel zal als gevolg van de stoppersregeling, de warme sanering en strengere regelgeving de komende jaren krimpen. De stoppersregeling krijgt dit jaar zijn beslag. De warme sanering heeft als doel om geuroverlast in gebieden rond woonkernen te verminderen. ABN AMRO verwacht na een daling van 2% in 2019, een daling van de varkensstapel met 3% in 2020 en nog eens 7% in 2021. Deze verwachting is omgeven door veel onzekerheid.
De verwachting is dat het effect van de warme sanering met name in 2021 zichtbaar zal worden. Een daling van de varkensstapel heeft effect op de productie van biggen- en varkensvlees. In 2019 daalde het aantal geslachte varkens al met 1% en die daling zal zich in 2020 en 2021 voortzetten, zo voorziet ABN AMRO.
Voor de akkerbouw geldt dat investeringen nodig zijn om de arbeidskrapte in de toekomst op te vangen en om meer schaalgrootte te bereiken om hogere kosten als gevolg van extensivering te drukken.

Investeringen
Het doorvoeren van deze maatregelen vergt aanzienlijke investeringen, iets waar veel ondernemers terughoudend mee zijn. Uit cijfers van het CBS blijkt dat meer boeren en tuinders niet, dan wel van plan zijn in 2020 te gaan investeren. Het lijkt erop dat het investeringsklimaat voor ondernemers relatief ongunstig is vanwege onzekerheid over regelgeving en geopolitieke onrust. Lagere investeringen kunnen zorgen voor de belemmering van de groei en verduurzaming op langere termijn.

Arbeidstekort
ABN AMRO verwacht verder dat het tekort aan arbeidskrachten de komende jaren verder toeneemt. Een indicatie daarvoor is dat steeds meer ondernemers zich zorgen zegt te maken om de krapte op de arbeidsmarkt. Eind 2019 zag 17% van de ondernemers in de land- en tuinbouw het tekort aan personeel als serieuze belemmering in hun bedrijfsvoering.
De agrarische sector is voor een deel afhankelijk van migranten uit Oost-Europa. Door betere economische omstandigheden in eigen land vestigen zich geleidelijk aan minder Oost- Europese arbeidsmigranten in Nederland. De afhankelijkheid van Oost-Europese arbeidskrachten doet zich vooral voor in de tuinbouwsector (open teelt, glastuinbouw en paddenstoelenteelt). Deze branches zijn sterk afhankelijk van piekperiodes, de periodes waarin wordt geoogst en meer arbeidskrachten nodig zijn.
Innovatie moet een antwoord zijn op de uitdagingen, zo zegt ABN AMRO. Dat betekent voor de glastuinbouw investeringen in verdere energiebesparende maatregelen. In de veehouderij zal het vooral gaan om investeringen om de stikstofuitstoot beperken, in de akkerbouw liggen investeringen in arbeidsbesparende technieken het meest voor de hand.

Hardeman uit Veenendaal: gewoon ons werk goed doen

Hart voor de zaak. De drie broers Hardeman weten niet beter. “We willen zichtbaar zijn voor ondernemers die vooruit willen, zo steken we zelf ook in elkaar”, zegt Harm Hardeman, directeur bouwproducten.

Familiebedrijf Hardeman uit Veenendaal is sinds 2019 partner van Agrarisch Ondernemer van het jaar. “Het was mooi om ons zo te kunnen verdiepen wat er achter al die staldeuren nu precies gebeurt”, zegt Hardeman. De roots van het bedrijf liggen in de agrarische sector. Vader Harry had een bedrijf met 10.000 leghennen in Veenendaal, maar eind jaren 60 waren de eierprijzen slecht en om het gezin met de eerste baby op komst te onderhouden, begon hij met het lassen van hekwerken gemaakt van oude buizen. Van een klus voor de buren, ging het naar een reparatie-opdracht voor anderen en zo door totdat kort na 1970 de leghennen verdwenen en staal en ijzer er definitief voor in de plaats kwamen.

Familiebedrijf
Inmiddels zijn de ouders grotendeels met pensioen en hebben de drie zonen, Johan, Arnold en Harm, het overgenomen. Het is een echt familiebedrijf met korte lijnen en ‘gewoon de handen uit de mouwen’, zegt Harm. Het bestaat uit twee poten: het bouwbedrijf dat met name in de industrie actief is en het handelsbedrijf, dat handelt in staal-en bouwproducten. Van weidehekken tot sandwichpanelen. Veel van deze producten worden in de eigen fabrieken in Veenendaal gemaakt. “Wij leveren vaak producten voor de agrarische sector. Rechtstreeks, maar dat gebeurt ook vaak aan andere agrarische bouwbedrijven.”

Alert blijven
Hardeman voelt zich erg betrokken bij de sector. Niet alleen vanwege zijn roots, maar hij wijst op een aantal gezamenlijke thema’s: onzekere regelgeving, stikstof en Pfas bijvoorbeeld. Ondanks alle dilemma’s is Hardeman niet negatief gestemd. De bouw en de agrarische sector zijn twee sectoren die altijd doorgaan, ondanks moeilijke tijden, vindt hij. “We weten ons beiden aan te passen. En we leveren belangrijke producten waar men niet zonder kan. We moeten wel alert blijven, maar ook wij willen graag gewoon ons werk goed doen en produceren met oog voor duurzaamheid, milieu en natuur. Daarbij hebben we een overheid nodig die voor de langere termijn duidelijkheid geeft, zodat we voor de komende dertig jaar onderbouwde keuzes kunnen maken.”
Bij het bouwbedrijf staat de klant centraal. Voor Hardeman betekent het dat de wens van de klant maatgevend is. “Wat betekent een product voor hen, waarin zit voor hen gemak, hoe kunnen we hen de beste service geven? Dat zijn belangrijke vragen voor ons.”
Trots is hij ook, al blijft het even stil na deze vraag. “Op dat wat mijn ouders hebben neergezet”, zegt hij. “En dat we dat samen met onze medewerkers, waarvan velen al heel lang bij ons werken, hebben kunnen doorontwikkelen. Zonder dat we vergeten zijn waar we vandaan komen. Ondanks dat weidehekken lassen nog geen 0,5% procent van de omzet uitmaakt, blijven we dat heel graag doen.”