Familie ten Have-Mellema, varkenshouderij/akkerbouw in Beerta (Gr.)

De familie Ten Have laat met hun duurzame varkensvleesmerk Hamletz zien dat een beter leven voor varkens echt kan. Ze luisteren naar wensen van mens, dier en omgeving en vertalen die naar hun bedrijf.

  • 250 ha akkerbouw (wintertarwe en lupine)
  • 600 zeugen
  • 4.900 vleesvarkens
  • productie biogas

Wensen vertalen naar eigen bedrijf

De familie Ten Have-Mellema ontwikkelde het varkensvleesmerk Hamletz. Een prestatie waarmee ze laten zien dat een beter leven voor varkens echt mogelijk is. Kracht van de ondernemers is wensen van mens, dier en omgeving vertalen naar hun eigen bedrijf.

Ze is een van de bekendste varkenshouders in Nederland: Annechien ten Have-Mellema. Naast haar bedrijf was ze voorzitter van LTO Vakgroep Varkenshouderij, is ze Boerderij-columnist en schrijft ze artikelen voor Foodlog. Van deelname aan de verkiezing voor Agrarisch Ondernemer van het Jaar was het niet eerder gekomen. Na een voordracht door het ministerie van LNV voor 2019, verdiepte ze zich in de verkiezing. Een mooi evenement om de aandacht te vestigen op waar wij als ondernemers mee bezig zijn, concludeerde ze.

En nu is de familie Ten Have-Mellema in de race voor de titel. Annechien, echtgenoot Menno en zoon Detmer hebben drie takken: varkens, akkerbouw en biogas. Dat is geen toevallige combinatie. De varkens eten de lupine en tarwe die ze verbouwen. De mest wordt verwerkt in de biogasinstallatie. Zo lukt het de kringloop te sluiten.

De laatste jaren zetten de Groningse ondernemers in op de ontwikkeling van Hamletz, het eerste boerenmerk voor vers duurzaam Nederlands varkensvlees in de supermarkt. “Aanleiding was een zoektocht naar echt meer dierenwelzijn”, legt Annechien uit. Dat begon met het op een rij zetten van de tien belangrijkste varkensbehoeften in het project ‘Varkens in comfort class’. “Daarop hebben we aanpassingen gedaan zoals grotere dichte vloeren en indeling in functiegebieden. Vervolgens zijn we gaan kijken hoe we dit verbeterde dierenwelzijn konden verwaarden.”

Het idee voor het lupinevarken ontstond. Lupine voeren verbeterde de smaak van het vlees en was duurzaam. Ook optimaliseerden ze de leefomstandigheden voor de varkens. Vorig jaar namen ze de Dartelstal in gebruik, goed voor 4.900 vleesvarkens die op stro liggen en naar buiten kunnen. Alle inspanningen leverden het 2 Sterren Beter Leven-keurmerk op. In oktober 2018 kwam Hamletz in de schappen bij Plus, Poiesz, Hoogvliet, Deen en Boon. “We hebben hiermee laten zien dat een beter leven voor varkens echt mogelijk is”, zegt Ten Have.

De grootste uitdaging rond Hamletz was dat het merk zich moest bewijzen om de financiering rond te krijgen. “Daardoor ontstond de beruchte kip-ei situatie waarin we al wel product moesten verkopen om aan te tonen dat er markt voor is, maar de stal nog niet af was. Nu de grootste hindernissen zijn genomen, zien we dat Hamletz goede reacties oplevert van consumenten.”

De volgende stap is een bredere uitrol. “Alle seinen staan op groen, maar we moeten wel flink aan het werk om de keten te optimaliseren, goed vierkant te verwaarden en het volume te laten groeien”, zegt Ten Have. Het zou mooi zijn als andere varkenshouders aansluiten, maar zo ver is het nog niet. Het stevige netwerk van Annechien heeft de familie veel geholpen. Ze bouwde dit in de loop der jaren op door haar bestuurswerk en een Nuffield Scholarship, waarmee ze in het buitenland bedrijven bezocht.

Over wat haar drijft als ondernemer, zegt ze dat zij en haar echtgenoot het bedrijf graag gezond doorgeven aan de volgende generatie. En ze wil een bijdrage leveren aan het weerstaan van aanvallen op de landbouw. “Daarom schrijf ik ook columns en artikelen”, zegt ze. “Daarin leg ik uit hoe en waarom we dingen doen, waardoor het begrip voor boeren hopelijk groeit.”

De agrarische sector verandert en als ondernemer moet je meebewegen, vindt Ten Have. “Dat is een proces van alle tijden. Mijn vader Jur begon in 1969 met varkens. Landbouwminister Mansholt hamerde toen op specialiseren. In het zuiden was goed geld te verdienen met varkens, daarom besloot mijn vader ze ook te houden. Hij kwam al snel met het idee ze op roosters te zetten. Ook wij handelen naar de tijdsgeest. Dat wil zeggen oor en oog hebben voor mens, dier en omgeving én marktsegmenten en dat vertalen naar je eigen bedrijf.”